Қазақстан – шексіз далалар мен биік таулардың, көгілдір көлдер мен таңғажайып шатқалдардың елі. Бұл кең байтақ өлкеде адам қолы тимеген жабайы табиғат ерекше орын алады. Мұндағы қорықтар, ұлттық парктер мен географиялық нысандар өзге елдерде кездесе бермейтін ландшафтармен және экологиялық алуан түрлілігімен танымал. Ел ішіндегі және шетелден келетін саяхатшыларды қызықтыратын жерлердің көптігі – Қазақстанның шын мәнінде табиғат байлығына өте бай ел екенінің дәлелі. Енді еліміздің ең көрнекті табиғи ескерткіштері жайлы тереңірек тоқталайық.

Шарын шатқалы – табиғаттың шебер мүсіні

Шарын шатқалы Алматы облысында орналасқан, ұзындығы 150 шақырымға жуық таңғажайып геологиялық құрылым. Миллиондаған жылдар бойы жел мен су әсерінен қалыптасқан бұл шатқал ерекше тік жартастарымен және түрлі-түсті қабаттарымен көз тартады. Көпшілік оны Америкадағы Үлкен каньонмен салыстырады, бірақ өзінің табиғи ерекшеліктерімен Шарын ешкімнен кем түспейді. Мұнда «Қамалдар аңғары» деп аталатын бөлім туристер арасында ерекше танымал. Жергілікті аңыздар мен археологиялық деректер бұл жерде көне дәуірлерде адамдардың өмір сүргенін де растайды. Шатқалды аралау – тек табиғатқа сапар емес, сонымен бірге тарихпен жүздесу.

Алтынемел ұлттық паркі – киелі мекен мен сирек жануарлар мекені

Алтынемел ұлттық паркі Жетісу Алатауы мен Іле өзенінің аралығында орналасқан және 5000 шаршы шақырымнан астам аумақты қамтиды. Бұл жерде әйгілі Әншіқұм құмдары, Ақтау мен Қызылтау таулары, Жалған тас сияқты табиғи нысандар бар. Парктің басты байлығы – Пржевальский жылқысы, қарақұйрық, арқар және т.б. сирек кездесетін жануарлар. Алтынемел аумағында ежелгі сақ қорғандары мен Бесшатыр сияқты тарихи ескерткіштер де кездеседі. Бұл жер тек табиғатпен емес, тарихпен де баурайды. Алтынемел ұлттық паркі – табиғат пен мәдениеттің үйлесім тапқан мекені.

Ақсу-Жабағылы қорығы – табиғат зерттеушілерінің жұмағы

Ақсу-Жабағылы қорығы – Қазақстандағы ең көне қорықтардың бірі, 1926 жылы құрылған. Ол Талас Алатауының етегінде орналасып, өзінің әсем табиғатымен және бай биоалуандылығымен ерекшеленеді. Қорық аумағында 1300-ден астам өсімдік түрі, көптеген жануарлар мен құстар мекендейді. Бұл жер – қар барысы, тау ешкісі, қызыл қасқыр сияқты сирек кездесетін аңдардың мекені. Жер бедері өте әртүрлі: өзен аңғарлары, таулы жайлаулар мен орман алқаптары кеңістікті толықтырып тұрады. Ақсу-Жабағылы – нағыз экотуризмге арналған мекен.

Балқаш көлі – тұщы және ащы судың бір көлде кездесуі

Балқаш көлі – Қазақстандағы ірі көлдердің бірі, оның ерекшелігі – батыс бөлігі тұщы, ал шығыс жағы тұзды. Бұл феномен су көзінің гидрологиялық және климаттық жағдайларымен байланысты. Көлдің ұзындығы шамамен 600 км, ал ені – 9-дан 74 км-ге дейін өзгеріп отырады. Су өсімдіктері мен балықтарының әртүрлілігі көлді балық шаруашылығы үшін маңызды етеді. Балқашты қоршаған жазықтар мен қамысты аймақтар – көптеген құстар мен жануарлардың тіршілік ортасы. Ауа райы шұғыл континенттік болғандықтан, жазда өте ыстық, ал қыста суық – бұл табиғи аймақтың тағы бір ерекшелігі.

Баянауыл ұлттық паркі – тастар мен көлдердің ертегі мекені

Баянауыл ұлттық паркі Павлодар облысында орналасқан және өзінің гранитті тауларымен, таза көлдерімен және көркем ормандарымен әйгілі. Мұнда Жасыбай, Сабындыкөл, Торайғыр сияқты көгілдір сулы көлдер бар, олар жаз мезгілінде демалушыларды өзіне тартады. Тауларда жел мен су эрозиясының нәтижесінде ерекше пішіндерге ие тастар бар – мысалы, «Кемпіртас», «Піл тас» және т.б. Баянауыл – қазақтың атақты тұлғалары – Сұлтанмахмұт Торайғыров пен Қаныш Сәтбаевтың туған жері. Табиғи сұлулығы мен рухани маңыздылығы оны киелі орынға айналдырады. Бұл ұлттық парк – демалыс пен танымның тоғысқан жері.

Қайыңды көлі – су астындағы орман

Қайыңды көлі Алматы облысында, Көлсай көлдеріне жақын жерде, теңіз деңгейінен 2000 метр биіктікте орналасқан. Бұл көл 1911 жылғы жер сілкінісінен кейін таудан құлаған лай көшкіні мен жаңбыр суының жиналуынан пайда болған. Көлдің ерекшелігі – су астында тік тұрған күйінде сақталып қалған шырша ағаштары. Жоғарыдан қарағанда бұл көрініс су астындағы орманды елестетеді. Көлдің суы өте салқын әрі мөлдір, жаздың өзінде 6-8°C шамасында ғана болады. Қайыңды көлі – фотографтар мен табиғат сүйгіштер үшін ерекше тартымды орын, мұнда әр мезгіл өзінше әдемі көрініс сыйлайды.

Көлсай көлдері – таулар қойнауындағы інжу-маржандар

Көлсай көлдері – Іле Алатауының баурайында, теңіз деңгейінен 1800–2700 метр биіктікте орналасқан үш таулы көлдер жүйесі. Олар – төменгі, ортаңғы және жоғарғы Көлсай деп аталады. Әр көлдің өз сұлулығы бар: мөлдір су, айналасын қоршаған шырша ормандары, тыныштық пен биік таулар бейнесі саяхатшыларды баурап алады. Бұл жерде қайықпен серуендеуге, атпен тауға шығуға немесе жаяу табиғатпен сырласуға болады. Көлсай – Қазақстандағы ең көркем табиғи орындардың бірі, экотуризм үшін таптырмас бағыт. Мұнда келген әр адам тынығумен қатар рухани демалады.

Қазақстан табиғаты – тек сұлулықтың емес, сонымен қатар биологиялық, тарихи және мәдени маңыздың нағыз айғағы. Шарын шатқалы, Алтынемел ұлттық паркі мен Ақсу-Жабағылы қорығы – ел аумағындағы теңдессіз табиғи ескерткіштер қатарына жатады. Мұндай нысандар ұлттың байлығын көрсетіп қана қоймай, болашақ ұрпаққа табиғатты сақтау қажеттігін де еске салады. Саяхатшылар үшін бұл аймақтар тек демалыс емес, шабыт пен білім көзі болып табылады. Табиғатты танып-білу арқылы өзімізді де тереңірек түсінеміз.